De Antwerpse Stuivenbergsite is al eeuwenlang een plek van zorg in de stad. En dat zal zo blijven. Na de verhuis van het ziekenhuis komt de oude apothekerswoning in handen van Beschut Wonen. Het in verval geraakte gebouw moet de thuis worden van zes bewoners met een psychische kwetsbaarheid. Met minimale ingrepen brengt aNNo architecten meer licht, ruimte en comfort binnen. Een renovatie met zorg voor de eigenheid van het pand en haar bewoners.

De apothekerswoning van de Stuivenbergiste

In de Boerhaavestraat te Antwerpen ligt de voormalige apothekerswoning van het Stuivenbergziekenhuis. Beide gebouwd rond 1900. De hoofdapotheker van het gasthuis bewoont samen met zijn gezin het statige herenhuis. Wanneer het Stuivenberggasthuis verhuist naar het nieuwe ZAS Cadix ziekenhuis – enkel het Psychiatrisch Ziekenhuis blijft bestaan – staat het pand al een tijd leeg. Tijd voor een nieuwe invulling.                                                        

OCMW beheert het gebouw en wijst het toe aan Beschut Wonen. De opdracht voor aNNo is duidelijk. Een herbestemming van de apothekerswoning naar een kamerwoning voor zes. Belangrijk? Het moet een veilige en vertrouwde plek worden voor de inwoners, patiënten met een psychische achtergrond. Tegelijk waken we samen met Monumentenzorg over de erfgoedwaarde van de woonst. 

Herbestemming tot kamerwoning: een heldere structuur

De woning is in slechte staat geraakt en een volledige restauratie van het interieur is nodig. De achterbouw ligt er het slechtste bij en onderwerpen we aan een grondigere renovatie. 

Voor de herbestemming van gezinswoning naar kamerwoning laten we ons leiden door de bestaande structuur van het gebouw. Met op elke verdieping één kamer vooraan en één kamer achteraan, geschakeld rondom de centrale traphal, leent die zich prima voor de nieuwe invulling. We maken enkel de deuropening tussen de twee ruimtes dicht zodat er individuele kamers ontstaan. Elke kamer krijgt een lavabo en we voorzien twee gedeelde badkamers en een waskamer. De keuken, eetruimte en leefruimte aan de achterzijde worden grondig opgefrist. 

Van compacte zolder naar volwaardige kamers

De grootste uitdaging zit in de zolder. De heldere structuur van de rest van de woning is hier niet doorgetrokken. Bovendien is de zolder vrij klein en beperkt het hellend dak de ruimte nog meer. Toch moeten ook hier twee volwaardige kamers en een badkamer komen. Een ingrijpende verandering in de dakconstructie is geen optie, dat laat de erfgoedwaarde van het pand niet toe. Dus verlegt aNNo de blik naar de bestaande dakkappelen. Die verbreden we minimaal, en verlengen we tot aan de dakgoot. Zo creëren we op een subtiele manier meer ruimte en licht. 

Maar hiermee is de schuine wand nog niet weg. We zijn het gewend te ontwerpen met de middelen die we hebben. We gebruiken de ruimte onder de wand voor inbouwkasten met een bureau. Zo blijft de rest van de kamer vrij.

Connectie met de tuin

Het meest unieke aan deze stadswoning is de omliggende tuin. Een mooi stuk groen te midden van de stad. Met een paar doelgerichte ingrepen legt aNNo een nieuwe link tussen binnen en buiten. We ontwerpen drie nieuwe ramen in de gesloten zijgevel en integreren drie dakramen in het achterste dakvlak. Goed voor meer licht en zicht op groen. Daarnaast maken we de tuin ook langs de straatkant toegankelijk met een nieuwe doorgang naar de fietsenstalling. Een paar kleine ingrepen voor een aanzienlijke verbetering van woonkwaliteit.

Authentiek kleurgebruik

Voor de kleurstelling van het gebouw reconstrueren we de oorspronkelijke kleuren, die overeenkomen met het Stuivenbergziekenhuis. Zo behouden we de historische link tussen het ziekenhuis en de aanpalende woning. De kleurstelling is warm, met een zachte baksteen en witte natuursteen, die beige oogt. Via kleuronderzoek op het schrijnwerk achterhalen we de oorspronkelijke verfkleur, oker. Die warme kleuren komen terug in de reconstructie, maar ook in de nieuwe elementen die we toevoegen, zoals valbeveiliging in het beige en extra ramen in oker.

De kleurstelling van het interieur legt andere accenten. Hier overheersen blauwige tinten. Die laten we terugkomen we in de mozaïeken vloer, de dorpels in arduin en de nieuwe terrazzovloer.

Brandwerende deuren met authentieke uitstraling

Laatste stap? De brandcompartimentering. Een klassiek voorbeeld van hoe regelgeving en esthetiek soms lijnrecht tegenover elkaar staan. De grootste uitdaging in deze woning zijn de historische houten binnendeuren in de traphal. Die moeten brandwerend worden. Om de eigenheid van de woning toch te bewaren, bekleden we de vlakke branddeur met profielen die de authentieke deur reconstrueren.

Zwaluwnesten

Geen detail blijft onopgemerkt. Want ook de vroegere steigergaten aan de voorgevel van het herenhuis krijgen een nieuwe functie. We bouwen in elk van die gaten een nestkast voor de bedreigde gierzwaluw. Een herbestemming op microniveau.

Fotografie: Crispijn Van Sas